Tổng quan tín ngưỡng dân gian và đối tượng thờ tự

Khung nhập môn về các đối tượng được cộng đồng hoặc gia đình tôn kính trong đời sống tín ngưỡng dân gian; không đồng nhất mọi thực hành với một hệ thống giáo lý thống nhất.

Tín ngưỡng dân gian hình thành và biến đổi qua nhiều lớp cư trú, sinh kế, ký ức cộng đồng, giao lưu văn hóa và thiết chế làng xã. Tư liệu hiện có thường gồm thần tích, sắc phong, văn bia, gia phả, truyền khẩu, hồ sơ di tích và quan sát thực hành; mỗi loại có giới hạn riêng.

Có thể đáp ứng nhu cầu tri ân, cầu an, giải thích quan hệ con người–môi trường, duy trì ký ức và tăng gắn kết cộng đồng. Ý nghĩa cụ thể phải được hỏi từ chính người thực hành, không suy diễn chỉ từ hình thức lễ.

Người thờ tại gia, ban quản lý di tích, thủ từ/thủ nhang, người cao tuổi, đại diện dòng họ, cộng đồng nghề hoặc cư dân địa phương. Vai trò và quyền chủ trì khác nhau tùy thiết chế.

Có thể theo ngày sóc vọng, ngày kỵ, ngày hội làng, mùa vụ, ngày nghề hoặc sự kiện của gia đình/cộng đồng. Không có một lịch chung cho mọi đối tượng thờ tự.

Tùy nơi có thể gồm hương/hoa/nước sạch, trái cây, lễ vật địa phương hoặc vật phẩm tượng trưng. Không mặc định phải có đồ mặn, vàng mã hay lễ vật tốn kém; tuân theo quy định của nơi thờ tự.

Khác biệt theo gia đình, làng xã, vùng miền, tộc người, nghề nghiệp và lịch sử di tích. Cùng một tên gọi có thể chỉ các thực hành khác nhau; ghi rõ địa điểm, người cung cấp thông tin và thời điểm khảo sát.

Không khẳng định tất cả người Việt đều thực hành giống nhau; không xem truyền khẩu là chứng cứ duy nhất về niên đại; không hứa hẹn kết quả siêu nhiên; không gắn nhãn mê tín chỉ dựa trên khác biệt văn hóa.