- Trang chủ
- Nghi lễ
- Nhóm 1.1 · Lễ trong gia đình
- Tết Đông chí
Tết Đông chí: năm 2026 là ngày nào, ăn gì, có cần cúng không
Tết Đông chí năm 2026 rơi vào thứ Ba 22/12, tức ngày 14 tháng Mười một năm Bính Ngọ. Đông chí là một trong 24 tiết khí, ngày có đêm dài nhất năm. Người Hoa đón như một dịp sum họp, nấu chè trôi nước; với phần đông gia đình Việt, đây là việc tùy nếp nhà.
Nội dung tham khảo; cách thực hành có thể khác nhau theo gia đình, địa phương, cộng đồng và niềm tin.
Tết Đông chí là gì, khác Tết Hàn thực thế nào?
Đông chí là tên một tiết khí, không gắn với một ngày âm lịch cố định. "Đông" (冬) là mùa đông, "chí" (至) là đến, tới tận cùng: lúc ấy Mặt Trời xuống thấp nhất trên bầu trời phương Bắc, ngày ngắn nhất, đêm dài nhất ở Bắc bán cầu.
Lịch cổ phương Đông chia đường đi của Mặt Trời trong năm thành 24 phần đều nhau, mỗi phần 15 độ, gọi là 24 tiết khí; Đông chí là một trong số đó. Theo cách tính âm lịch Việt Nam, Đông chí bao giờ cũng nằm trong tháng Mười một âm lịch.
"Tết Đông chí" là cách gọi quen của cộng đồng người Hoa. Nhiều gia đình Việt chỉ biết đến nó qua dòng chữ nhỏ trên tờ lịch, hoặc qua những hàng chè trôi nước đông khách cuối tháng 12.
Dễ nhầm nhất là với Tết Hàn thực, vì cả hai đều có món bột nếp viên tròn:
| Tết Đông chí | Tết Hàn thực | Rằm tháng Mười | |
|---|---|---|---|
| Ngày | Theo Mặt Trời: 21 hoặc 22/12 dương lịch, luôn trong tháng Mười một âm | Mùng 3 tháng Ba âm lịch | 15 tháng Mười âm lịch |
| Món hay gặp | Chè trôi nước (người Triều Châu gọi là chè ỉ) | Bánh trôi, bánh chay | Cơm gạo mới, xôi |
| Ai làm nhiều | Người Hoa; một số gia đình Việt | Nhiều gia đình Việt | Nhiều gia đình Việt |
| Ý chính | Sum họp, đón ngày dài trở lại | Nhớ ông bà, tổ tiên | Tạ ơn mùa màng |
Tục đón Đông chí bắt nguồn từ đâu?
Tiết khí đến từ lịch pháp cổ Trung Hoa và được dùng trong lịch Việt từ lâu. Ghi chép đáng tin về việc người Việt làm lễ vào Đông chí chủ yếu nằm ở cung đình triều Nguyễn.
- Trong cung đình triều Nguyễn: theo Châu bản triều Nguyễn được báo VTV dẫn lại, năm Minh Mệnh thứ 16 (1835) nhà vua định lệ dâng cỗ ở các miếu và điện Phụng Tiên vào tiết Đông chí, cùng với Thượng nguyên, Trung nguyên, Hạ nguyên. Năm Tự Đức thứ 23 (1870), Bộ Lễ vẫn ghi Đông chí trong danh sách các tiết vua đến làm lễ.
- Lễ tế Nam Giao không làm vào Đông chí: nhiều người nghĩ vua Nguyễn tế trời đúng ngày Đông chí, nhưng ghi chép cho thấy đầu triều Nguyễn tế Giao mỗi năm vào tháng Hai âm lịch, tức mùa xuân; từ năm 1890 đổi thành ba năm một lần.
- Trong cộng đồng người Hoa: ở Chợ Lớn, ngày Đông chí các hàng chè chỉ nấu chè trôi nước, nhiều nhà đặt trước để cúng và để cả nhà cùng ăn. Ở Hội An, Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An ghi rằng chè trôi nước xưa là lễ vật của một số gia đình Hoa kiều và Minh Hương vào dịp Đông chí, sau mới thành món quen của cả phố.
Ngày nay, Đông chí ở Việt Nam không có lễ hội lớn. Một số gia đình Việt, nhất là ở nơi sống gần cộng đồng người Hoa, cũng nấu chè trôi nước dâng ông bà rồi cả nhà cùng ăn.
Đông chí có ý nghĩa gì?
Đông chí là mốc trời đất đổi chiều: đêm dài nhất đã qua, từ hôm sau ngày dài dần. Với người làm lịch xưa, đây là điểm khởi của cả chu kỳ tiết khí.
Với người Hoa, chè trôi nước viên tròn gói ý đoàn viên, sum vầy. Nhiều gia đình người Hoa còn tính rằng qua Đông chí là thêm một tuổi; đây là quy ước văn hóa, khác với cách tính tuổi trên giấy tờ.
Với một gia đình Việt muốn giữ dịp này, ý nghĩa giản dị hơn: một tối trời lạnh, cả nhà ngồi nặn bột, nấu nồi chè, mời ông bà một chén trước. Lễ này không nhằm xin lộc, giải hạn hay đổi vận.
Đông chí năm 2026 là ngày nào, mấy giờ?
Theo giờ Việt Nam, Đông chí năm 2026 là thứ Ba, 22/12/2026, nhằm ngày 14 tháng Mười một năm Bính Ngọ.
| Mốc | Năm 2026 |
|---|---|
| Thời khắc Mặt Trời tới điểm Đông chí | Khoảng 3 giờ 50 sáng 22/12 giờ Việt Nam (20 giờ 50 ngày 21/12 giờ quốc tế) |
| Ngày âm lịch | 14 tháng Mười một, năm Bính Ngọ |
| Rằm tháng Mười một | Thứ Tư 23/12, ngay hôm sau |
| Tiết Đông chí kéo dài tới | Tiết Tiểu hàn, đầu tháng 1/2027 |
- Vì sao có năm 21, có năm 22/12? Thời khắc Đông chí lệch dần mỗi năm vài giờ. Năm 2025 Đông chí là Chủ nhật 21/12; năm 2026, thời khắc ấy rơi vào rạng sáng theo giờ Việt Nam nên ngày là 22/12.
- Ở nước ngoài: ở châu Âu, châu Mỹ, thời khắc trên vẫn còn là tối 21/12 theo giờ địa phương. Bạn tính theo ngày nơi mình sống.
- Giờ cúng: không có khung giờ chung. Nhà nào muốn dâng chè thì làm lúc chè vừa nấu xong, thường là chiều tối khi cả nhà có mặt.
- Năm 2026 Đông chí sát ngày Rằm: nhà quen cúng ngày Rằm từ hôm 14 có thể gộp: một lần thắp hương, thêm chén chè trôi nước.
Ngày âm các tháng khác, bạn xem trên Lịch Nếp năm 2026.
Ai đón Đông chí, ai đứng lễ?
Đón Đông chí là việc tùy nếp, không có quy định ai đứng lễ.
- Gia đình người Hoa: nhiều nhà xem đây là một lễ tiết cuối năm, cúng tổ tiên rồi quây quần ăn chè.
- Gia đình Việt có nếp này: thường là nhà có ông bà, cha mẹ quen làm, hoặc có dâu, rể người Hoa. Người đứng thắp hương là người vẫn lo ban thờ trong nhà.
- Gia đình chưa có nếp: bạn không cần bắt đầu một lễ cúng mới. Nấu một nồi chè cho cả nhà đã đủ đón ngày này.
Trẻ con rất hợp với việc nặn viên bột; đây là dịp tốt để kể cho con nghe vì sao đêm nay dài nhất.
Cần chuẩn bị những gì?
Thứ chính là chè trôi nước; phần còn lại giống lễ nhỏ ngày thường: hương, hoa, quả, nước.
| Kiểu chè | Mô tả | Thường gặp ở |
|---|---|---|
| Chè ỉ | Viên bột nếp nhỏ, không nhân, nấu nước đường gừng, rắc muối mè | Gia đình người Triều Châu ở Sài Gòn |
| Chè trôi nước nhân mặn | Viên nhân thịt heo và tôm, nước gừng, rắc mè rang | Hội An |
| Chè trôi nước nhân đậu xanh | Viên to, nhân đậu xanh, nước đường gừng, nước cốt dừa | Nhiều nơi ở miền Nam |
Ở miền Bắc, nhà muốn đón Đông chí có thể nấu bánh trôi tàu hoặc chè bột nếp quen tay. Có nhà làm thêm vài viên màu hồng cho vui mắt. Mâm cơm, vàng mã không cần; lễ vẫn đủ ý khi chỉ có chè.
Phương án gọn nhất: mua một hộp chè trôi nước ở chợ, đặt một chén lên ban thờ, thắp một nén hương.
Đón Đông chí ở nhà gồm những bước nào?
Nếu nhà muốn dâng chè lên ban thờ, thứ tự thường gặp như sau, tùy nếp nhà:
Đánh dấu từng bước khi làm. Dấu chọn được lưu trên máy này và trong tài khoản của bạn..
Đã làm 0/6
Khấn những ý gì?
Lời khấn ngày Đông chí ngắn, có bốn ý: hôm nay là tiết Đông chí, ngày nào âm lịch; con là ai, ở đâu; con dâng chén chè trôi nước cùng hương hoa, mời ông bà về cùng con cháu; con mong cả nhà qua mùa lạnh yên ổn, thuận hòa.
Nhà có thờ thần linh, Thổ công thì thưa thêm một câu ở ban ấy. Bài khấn đầy đủ, bản ngắn và lời mộc có trong bộ văn khấn cuối trang này; nếu chỉ cần khung chung, bạn dùng văn khấn gia tiên và thay đoạn trình việc.
Văn khấn / lời trình mẫu
Mẫu tham khảo trong bộ hồ sơ nguồn. Điền thông tin cần thiết; có thể điều chỉnh theo nếp gia đình và cộng đồng.
Ngày âm lịch được điền theo hôm nay nếu có trường ngày; hãy sửa nếu làm lễ vào ngày khác.
- Nhà có ban thần linh thì khấn Bài 1 trước, rồi Bài 2 hoặc Bài 3 ở ban gia tiên; nhà chỉ có một ban thờ thì khấn Bài 2 hoặc Bài 3 một lần.
- Đọc chậm, vừa đủ nghe hoặc khấn thầm; cầm giấy đọc cũng được.
- Câu "Nam mô A Di Đà Phật" là nếp của gia đình theo Phật; nhà không theo có thể bỏ.
- Gia đình Phật tử: dâng chè chay lên ban Phật trước, gia tiên sau; có thể thay lời khấn bằng lời niệm Phật và hồi hướng.
- Gia đình Công giáo: không dùng các bài trên; bữa chè gia đình có thể kèm lời kinh cầu cho ông bà.
- Gia đình Tin Lành: cầu nguyện theo lời của mình trước bữa ăn chung.
- Nhà chưa có nếp cúng Đông chí: không cần khấn; nấu chè ăn cùng nhau là đủ.
Nhà theo đạo, ở chung cư, ở xa làm thế nào?
| Hoàn cảnh | Cách làm thường gặp |
|---|---|
| Phật tử | Chè trôi nước vốn là món chay nếu nhân đậu; dâng ban Phật trước, gia tiên sau |
| Công giáo | Không có lễ cúng; nấu chè cho bữa tối gia đình, có thể cùng đọc kinh cầu cho ông bà |
| Chung cư, phòng trọ | Một chén chè, nén hương hoặc nến điện, mở cửa cho thoáng |
| Xa quê, ở nước ngoài | Tính theo ngày nơi mình sống, thường là 21/12; gọi điện về nhà, nấu chè với bạn bè |
| Nhà chưa có nếp | Không cần cúng; nấu chè ăn cùng nhau cũng là đón Đông chí |
Cần lưu ý gì?
- Đừng nhầm với Tết Hàn thực: bánh trôi, bánh chay mùng 3 tháng Ba là lễ khác, có ý nghĩa riêng. Đông chí không thay cho Hàn thực.
- Không cần kiêng cữ: những lời đồn về việc nên tránh ngày này ở các trang mạng không có cơ sở trong ghi chép nào Nếp Lễ đã đọc.
- Không cần giờ đẹp, vàng mã. Chén chè nóng và nén hương là đủ.
- Cẩn thận khi cho trẻ nhỏ, người già ăn: bột nếp dẻo, dễ hóc. Nặn viên nhỏ, để nguội bớt, cho ăn từng viên.
- Người cần kiêng đường: nấu nước gừng nhạt ngọt hoặc ăn ít viên.
Những điều hay được hỏi
Đông chí 2026 là ngày nào?
Theo giờ Việt Nam, Đông chí năm 2026 là thứ Ba 22/12/2026, nhằm ngày 14 tháng Mười một năm Bính Ngọ. Thời khắc Mặt Trời tới điểm Đông chí là khoảng 3 giờ 50 sáng hôm ấy. Ở châu Âu, châu Mỹ, lúc đó vẫn là tối 21/12, nên người ở nước ngoài thường tính ngày 21.
Tết Đông chí ăn gì?
Món quen nhất là chè trôi nước. Người Triều Châu nấu chè ỉ, viên nhỏ không nhân, nước gừng, rắc muối mè. Ở Hội An có viên nhân thịt heo và tôm. Nhiều nơi ở miền Nam dùng viên nhân đậu xanh, chan nước cốt dừa. Viên tròn mang ý sum họp, đoàn viên, nên cả nhà thường ăn cùng nhau.
Đông chí có cúng không?
Tùy nếp nhà. Người Hoa thường cúng tổ tiên rồi ăn chè; một số gia đình Việt cũng dâng một chén chè trôi nước lên ban thờ. Phần đông gia đình Việt hiện nay không xem Đông chí là ngày cúng lớn. Nhà bạn chưa có nếp thì không cần bắt đầu; nấu chè ăn cùng nhau là đủ.
Tết Đông chí và Tết Hàn thực khác nhau thế nào?
Tết Hàn thực là mùng 3 tháng Ba âm lịch, nhiều gia đình Việt dâng bánh trôi, bánh chay lên ban thờ để nhớ tổ tiên. Đông chí tính theo Mặt Trời, rơi vào 21 hoặc 22/12 dương lịch, gắn với chè trôi nước của người Hoa. Hai dịp đều có món bột nếp viên tròn nhưng là hai lễ khác nhau.
Vì sao Đông chí có năm là 21, có năm là 22/12?
Đông chí là một thời khắc thiên văn, không gắn với ngày âm hay dương cố định. Thời khắc ấy dịch đi vài giờ mỗi năm; rơi trước nửa đêm theo giờ Việt Nam thì là ngày 21, sau nửa đêm thì là ngày 22. Năm 2025 là 21/12, năm 2026 là rạng sáng 22/12.
Có đúng ăn chè Đông chí là thêm một tuổi?
Đó là quan niệm của nhiều gia đình người Hoa: qua Đông chí thì coi như thêm một tuổi, nên chén chè ngày này còn gọi vui là chè thêm tuổi. Đây là quy ước văn hóa trong gia đình. Tuổi trên giấy tờ và tuổi âm của người Việt vẫn tính theo cách thường dùng.
Nguồn tham khảo
- Royal Museums Greenwich, "When is the winter solstice?" (thời khắc Đông chí 2026): https://www.rmg.co.uk/wintersolstice
- Sunrisesunsettime.org, "Vietnam Equinox and Solstice Dates" (Hà Nội, 2026): https://www.sunrisesunsettime.org/asia/vietnam/equinox-solstice.htm
- Hồ Ngọc Đức, "Computing the Vietnamese lunar calendar" (quy tắc âm lịch Việt Nam, Đông chí luôn thuộc tháng 11): https://informatik.uni-leipzig.de/~duc/amlich/calrules_en.html
- VTC News, "Vì sao các tiết khí dài ngắn khác nhau, xê dịch trong 14-16 ngày?", 13/8/2025: https://vtcnews.vn/vi-sao-cac-tiet-khi-dai-ngan-khac-nhau-xe-dich-trong-14-16-ngay-ar959062.html
- VTV, "Tết Nguyên tiêu và nghi thức cúng tế các lễ tiết trong Hoàng cung triều Nguyễn", 12/2/2025: https://vtv.vn/doi-song/tet-nguyen-tieu-va-nghi-thuc-cung-te-cac-le-tiet-trong-hoang-cung-trieu-nguyen-20250211235105606.htm
- Hải Trung, "Từ lễ Tế Giao đến lễ hội Nam Giao", Báo Sài Gòn Giải Phóng, 23/5/2006: https://www.sggp.org.vn/tu-le-te-giao-den-le-hoi-nam-giao-23788.html
- Cao An Biên, "Hôm nay 21.12 'tết Đông chí': Vì sao nhiều người ăn chè trôi nước, thêm tuổi mới?", Báo Thanh Niên, 21/12/2025: https://thanhnien.vn/hom-nay-2112-tet-dong-chi-vi-sao-nhieu-nguoi-an-che-troi-nuoc-them-tuoi-moi-18525122013580389.htm
- Cao An Biên, "Vì sao sáng nay ùn ùn người mua chè trôi nước ở khu Chợ Lớn?", Báo Thanh Niên, 22/12/2023: https://thanhnien.vn/vi-sao-sang-nay-un-un-nguoi-mua-che-troi-nuoc-o-khu-cho-lon-185231222091952206.htm
- Phúc Minh, "Tục ăn Tết của người Hoa ở Sài Gòn - Chợ Lớn", Tuổi Trẻ (Saigon Times), 13/2/2010: https://tuoitre.vn/saigontimes/tuc-an-tet-cua-nguoi-hoa-o-sai-gon-cho-lon-10632131.htm
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, "Chè trôi nước", 12/9/2013: https://hoianheritage.net/vi/di-san-van-hoa/Tri-thuc-dan-gian/Che-troi-nuoc-202.html
- Ngọc Thi, "Vì sao thường có chè trôi nước trong ngày Đông chí?", VOH, 22/12/2019: https://voh.com.vn/doi-song/vi-sao-thuong-co-che-troi-nuoc-trong-ngay-dong-chi-348199.html
- Nhật Thùy, "Vì sao cúng bánh trôi, bánh chay trong Tết Hàn thực?", VOV (theo VTC News), 31/3/2025: https://vov.vn/doi-song/vi-sao-cung-banh-troi-banh-chay-trong-tet-han-thuc-post1188427.vov
---
Cập nhật: 18/11/2026 · Ban biên tập Nếp Lễ