1. Trang chủ
  2. Nghi lễ
  3. Nhóm 1.1 · Lễ trong gia đình
  4. Cúng Rằm tháng Mười
NHÓM 1.1 · Lễ trong gia đình

Cúng rằm tháng 10 (Tết Hạ nguyên, lễ cơm mới): làm ngày nào, sắm gì, các bước

Cúng rằm tháng 10 năm 2026 rơi vào thứ Hai 23/11; nhiều nhà làm từ chiều Chủ nhật 22/11, tức 14 âm lịch. Lễ đặt ở ban thờ thần linh và gia tiên, không có khung giờ chung. Ngoài hoa, quả, nước, nét riêng của dịp này là bát cơm gạo mới hoặc đĩa xôi dâng ông bà.

Nội dung tham khảo; cách thực hành có thể khác nhau theo gia đình, địa phương, cộng đồng và niềm tin.

Cúng rằm tháng 10 là lễ gì?

Đây là lễ Rằm cuối trong ba Rằm lớn của năm, khi gia đình thắp hương tạ ơn một mùa đã xong và mời ông bà nếm hạt gạo mới. Báo chí hay gọi chung là Tết Hạ nguyên, Tết cơm mới.

Hai tên ấy vốn là hai chuyện. "Hạ nguyên" là tên của ngày Rằm tháng Mười. "Cơm mới", chữ Hán là Thường tân, là lễ dâng lúa đầu mùa, xưa mỗi làng làm một ngày theo vụ gặt, nhiều nơi rơi vào tháng Chín, tháng Mười. Phần tên gọi và nguồn gốc đã có ở bài Rằm tháng Mười: ba cái tên. Hồ sơ này chỉ nói việc làm.

Ý của buổi lễ gói trong hai điều: cảm ơn vì một năm có cơm ăn, và nhớ người đi trước. Lễ này không nhằm xin lộc hay giải hạn.

Rằm tháng Mười 2026 là ngày nào, cúng ngày 14 hay 15, giờ nào?

Rằm tháng Mười năm Bính Ngọ là thứ Hai, 23/11/2026. Ngày 14 âm lịch là Chủ nhật, 22/11.

Bạn chọnNgày dươngHợp với ai
Đúng Rằm (15 âm)Thứ Hai 23/11Nhà có người ở nhà ban ngày, hoặc cúng buổi tối sau giờ làm
Trước một hôm (14 âm)Chủ nhật 22/11Người đi làm, nhà muốn nấu mâm cơm và ăn cùng nhau
  • Ngày: cả hai cách đều có nhiều gia đình làm. Nhà quen hôm nào thì giữ hôm ấy; chưa có nếp thì chọn hôm cả nhà cùng có mặt.
  • Giờ: không có khung giờ chung. Nhiều nhà quen cúng gần trưa; người đi làm cúng chiều tối. Các bảng "giờ đẹp" trên mạng mỗi nơi ghi một khác, Nếp Lễ không dùng.
  • Mùng 10 tháng Mười (thứ Tư 18/11) là ngày một số làng ở Hà Nội và vùng người Tày làm cơm mới. Quê bạn theo ngày ấy thì làm theo quê.

Các tháng khác, bạn tra ngày âm trên Lịch Nếp.

Cúng những ban nào, ai đứng lễ?

Lễ làm trong nhà, ở những ban thờ gia đình đang có. Ai trong nhà cũng đứng lễ được.

Ban thờDâng gìThứ tự
Ban Phật (nếu có)Hoa, quả, nước trongTrước hết
Thần linh, Thổ côngHoa, quả, nước; bát cơm mới hoặc đĩa xôiThưa trước
Gia tiênNhư trên, thêm mâm cơm nếu nhà nấuThưa sau

Nhà chỉ có một ban thờ thì bày chung, khấn một lần. Nhà theo Phật thường ăn chay, lên chùa; một bài trên tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo (số 5/2022) ghi nhận dịp Hạ nguyên chùa lập trai đàn với quy mô lớn hơn ngày thường.

Mâm cúng rằm tháng 10 gồm những gì?

Lễ nền vẫn là lễ của mọi ngày Rằm: hương, hoa, quả, nước (xem cúng Rằm hằng tháng). Phần riêng của tháng Mười là món làm từ gạo mới. Những món dưới đây có ghi chép; bạn chọn một, hai món là đủ ý.

MónGhi chépNguồn
Cơm gạo mới (lúa tẻ), xôi mới (lúa nếp)Hai phần của lễ Thường tân; nhà dâng lên gia tiênBùi Xuân Đính, dẫn qua Đào Phương Chi (2024)
Bánh dày, chè khoVùng phủ Hoài (nay thuộc Hà Nội) làm vào mùng 10 tháng Mười, cúng thần, cúng gia tiên rồi đem biếuPhan Kế Bính, Việt Nam phong tục, dẫn qua Đào Phương Chi
Cốm, mâm lễ mặnCó nhà làm thêm để cúng gia tiênBùi Xuân Đính, như trên
Gà, xôi, trầu cau; hoặc cỗ chay với xôiLệ làng Sơn Đồng (1913): mỗi tiết một kiểu mâmĐào Phương Chi (2024)

Mâm cơm mặn, nếu nhà muốn nấu, là bữa cơm ngày trọng của chính gia đình bạn: xôi, gà hoặc thịt luộc, canh, đĩa rau. Vàng mã có nhà đốt ít, có nhà không; lễ vẫn trọn khi không có.

Các vùng, các dân tộc dâng cơm mới thế nào?

Mỗi nơi một mâm, và ngày làm cũng khác nhau.

  • Một làng miền núi phía Bắc (bài của Trần Quang Minh, Báo Nhân Dân, 18/11/2022): tết cơm mới làm vào mùng 10 tháng Mười, có gà thiến, xôi đồ chõ, nhà khá giả thêm cơm lam, bánh dày.
  • Người Tày ở Quảng Ninh (Báo Thế giới và Việt Nam, 2/3/2025): gà, thịt lợn, bánh dày, rượu, cơm tẻ và cơm nếp gạo mới.
  • Người Thái ở Sơn La (Báo Văn Hóa, 2/9/2026): lễ Kin khảu máư, mỗi nhà tự làm khi thóc đã về bồ; mâm có xôi nếp mới và cá.
  • Người Khmer Nam Bộ: đúng đêm rằm này dâng cốm dẹp lên Mặt Trăng, xem lễ hội Ok Om Bok của người Khmer.

Về món riêng của người Kinh miền Trung, miền Nam cho dịp này, chúng tôi chưa tìm được nguồn đủ tin nên không ghi. Nhà bạn quen món nào thì giữ món ấy.

Phương án gọn nhất là gì?

Một bát cơm nấu từ túi gạo mới mua, một đĩa quả, chén nước, nén hương. Ở phố không có lúa vừa gặt; gạo mới mở bao, nấu nồi đầu tiên dâng ông bà trước là đã mang đủ ý cơm mới.

Rằm tháng Mười khác gì Rằm tháng Giêng, Rằm tháng Bảy?

Khác ở lý do và ở chỗ đặt lễ; cách thắp hương, cách khấn thì chung một khung.

Rằm tháng GiêngRằm tháng BảyRằm tháng Mười
TênThượng nguyênTrung nguyên, Vu lanHạ nguyên
Ý chínhMở đầu năm, cầu bình anBáo hiếu; nhớ người khuất không ai thờTạ ơn mùa màng, dâng cơm mới
Nét riêngĐi lễ chùa đầu nămThêm lễ cúng chúng sinh ngoài sânBát cơm gạo mới, xôi, bánh dày, chè kho
Nơi cúng ở nhàTrong nhàTrong nhà và ngoài sânTrong nhà

Lễ cúng ngoài sân có ở hồ sơ Rằm tháng Bảy.

Cúng rằm tháng 10 gồm những bước nào?

Bảy bước, chừng nửa giờ nếu không tính nấu nướng.

Đánh dấu từng bước khi làm. Dấu chọn được lưu trên máy này.

Đã làm 0/7

Lời khấn rằm tháng 10 nói những ý gì?

Lời khấn có năm ý: hôm nay là Rằm tháng Mười; con là ai, ở đâu; con dâng bát cơm gạo mới cùng hoa quả; con tạ ơn trời đất, thần linh, ông bà vì một năm đủ ăn; con mong những tháng cuối năm cả nhà yên ổn.

Bài khấn gia tiên bản đầy đủ và bản ngắn, có sẵn chỗ điền, nằm ở phần văn khấn của trang này. Bài khấn cho các Rằm khác nằm trong bộ văn khấn mùng Một, ngày Rằm.

Văn khấn / lời trình mẫu

Mẫu tham khảo trong bộ hồ sơ nguồn. Điền thông tin cần thiết; có thể điều chỉnh theo nếp gia đình và cộng đồng.

Ngày âm lịch được điền theo hôm nay nếu có trường ngày; hãy sửa nếu làm lễ vào ngày khác.

Ghi chú của mẫu
  • Đọc bài nào: bản đầy đủ đọc ở ban thờ gia tiên, sau khi thưa thần linh nếu nhà có ban riêng; bản ngắn cho nhà một ban thờ, phòng trọ, hoặc người muốn khấn gọn.
  • Câu niệm Phật: "Nam mô A Di Đà Phật" tùy nếp nhà; nhà không quen thì bắt đầu từ câu kính lạy.
  • Nhà làm lễ từ ngày 14: sau câu "Hôm nay là ngày…", thưa thêm rằng ngày mai mới chính Rằm, con cháu xin làm lễ sớm lúc cả nhà cùng có mặt.
  • Phật tử: lễ ban Phật trước theo nghi thức của chùa mình theo, rồi đọc bản đầy đủ, thay đoạn dâng cơm mới bằng lời dâng mâm cơm chay và hồi hướng cho ông bà tổ tiên.
  • Công giáo: không dùng các bài trên; gia đình đọc kinh tạ ơn, cầu cho ông bà tổ tiên trước bữa cơm.
  • Không theo tôn giáo nào: dùng bản ngắn hoặc nói bằng lời của mình, bỏ câu niệm Phật.

Nhà chung cư, người đi làm, người xa quê làm thế nào?

Lễ này co giãn được; giữ ý tạ ơn là đủ.

  • Người đi làm: nấu mâm cơm chiều Chủ nhật 22/11. Nếu muốn đúng ngày, sáng thứ Hai thay chén nước, tối về thắp nén hương.
  • Chung cư, phòng trọ: một nén hương hoặc nến điện, mở cửa cho thoáng; không hóa vàng ở hành lang, ban công.
  • Xa quê: nấu bát cơm mới nơi mình ở, gọi điện về hỏi quê năm nay gặt ra sao. Ở nước ngoài, tính theo ngày nơi mình sống.
  • Gia đình Phật tử: lễ chay, ban Phật trước, gia tiên sau; có thể lên chùa dự lễ Rằm.
  • Gia đình Công giáo: không có lễ cúng Rằm; bữa cơm gạo mới và lời kinh tạ ơn cũng nói được ý này.

Những điều hay được hỏi

Cúng rằm tháng 10 ngày 14 hay 15?

Cả hai đều thường gặp. Chính Rằm năm 2026 là thứ Hai 23/11; ngày 14 âm là Chủ nhật 22/11. Nhà đã có nếp thì giữ nếp. Nhà chưa có nếp, lại đi làm cả tuần, có thể chọn chiều Chủ nhật để cả nhà cùng nấu và cùng ăn bữa cơm gạo mới.

Cúng rằm tháng 10 nên cúng chay hay mặn?

Ban Phật thì lễ chay: hoa, quả, nước. Ban gia tiên tùy nếp nhà. Ghi chép cũ có cả hai kiểu: lệ một làng ở Hà Đông cũ dùng cỗ chay với xôi cho tiết xôi mới, dùng gà và xôi cho tiết Trùng thập. Món đáng có nhất là thứ nấu từ gạo mới, chay hay mặn đều hợp.

Rằm tháng 10 có cần cúng ngoài trời không?

Không cần. Với người Kinh, lễ Rằm tháng Mười làm ở ban thờ trong nhà; mâm cúng ngoài sân là việc của Rằm tháng Bảy. Cúng dưới trăng đêm rằm tháng Mười là lễ Ok Om Bok của người Khmer Nam Bộ, có ý nghĩa và lễ vật riêng. Nhà bạn vốn quen đặt thêm lễ ngoài sân thì cứ giữ.

Bận đi làm, cúng rằm tháng 10 trước một ngày được không?

Được. Cúng từ ngày 14 là thói quen của nhiều gia đình ở mọi ngày Rằm, và báo chí cũng ghi nhận việc làm sớm một, hai hôm khi Rằm rơi giữa tuần. Bạn thưa thêm một câu trong lời khấn rằng nhà làm lễ sớm. Không nên làm sớm quá nhiều ngày.

Không có gạo mới thì dâng cơm mới bằng gì?

Gạo mới mua, mở bao nấu nồi đầu tiên là đủ. Có nếp thì đồ đĩa xôi; không tiện nấu thì bánh dày, chén chè mua sẵn. Xưa nhà nông dâng hạt lúa vừa gặt; nay ở phố, điều giữ lại là ông bà được mời trước, con cháu ăn sau.

Cúng rằm tháng 10 giờ nào đẹp?

Không có giờ chung cho mọi nhà. Các trang mạng đưa ra những khung giờ khác nhau cho cùng một ngày, nên bạn không cần lo chọn sai. Nhiều nhà quen cúng gần trưa; người đi làm cúng chiều tối. Giờ hợp nhất là lúc cả nhà cùng có mặt.

Nguồn tham khảo

  • Đào Phương Chi, "Nghiên cứu tiết Thường tân và các tiết lễ liên quan", Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, số 12 (204), 2024, tr. 101–111: https://vjol.info.vn/khxhvn/article/download/108698/91296/
  • Trần Quang Minh, "Tết tháng Mười", Báo Nhân Dân, 18/11/2022: https://nhandan.vn/tet-thang-muoi-post725524.html
  • Văn Hoa, "Lễ mừng cơm mới: hoạt động văn hóa đặc sắc của dân tộc Tày", Báo Thế giới và Việt Nam, 2/3/2025: https://baoquocte.vn/le-mung-com-moi-hoat-dong-van-hoa-dac-sac-cua-dan-toc-tay-306143.html
  • "Nét đẹp nhân văn trong Lễ cơm mới của dân tộc Thái", Báo Văn Hóa, 2/9/2026: https://baovanhoa.vn/dan-toc-ton-giao/net-dep-nhan-van-trong-le-com-moi-cua-dan-toc-thai-261651.html
  • Lê Hoàng Hải, Hoàng Văn Chung, "Thực hành nghi lễ Mông Sơn thí thực trong Phật giáo Việt Nam hiện nay", Nghiên cứu Tôn giáo, số 5, 2022: https://vjol.info.vn/rsr/article/download/86216/73357
  • Znews (theo VTC News), "Có nên cúng rằm tháng Giêng trước một vài ngày?", 8/2/2025: https://znews.vn/co-nen-cung-ram-thang-gieng-truoc-mot-vai-ngay-post1530077.html

---

Cập nhật: 18/11/2026 · Ban biên tập Nếp Lễ

Gõ tên dịp lễ, loài hoa, lễ vật hoặc câu hỏi ngắn.