1. Trang chủ
  2. Phong tục – Văn hóa
  3. Lễ nhảy lửa Pà Thẻn: vì sao người Pà Thẻn bước vào than hồng giữa mùa đông?
VĂN HÓA CÁC MIỀN

Lễ nhảy lửa Pà Thẻn: vì sao người Pà Thẻn bước vào than hồng giữa mùa đông?

Tối 24/11/2026, tức 16 tháng Mười âm lịch, xã Tân Trịnh (Tuyên Quang) đốt đống lửa chính của Lễ hội Nhảy lửa lần thứ 2. Lễ nhảy lửa Pà Thẻn, tiếng Pà Thẻn gọi là Pò dính, là nghi lễ tạ ơn mùa màng và mời thần linh về bản, làm trong mùa nông nhàn sau vụ lúa.

Lễ nhảy lửa Pà Thẻn: ngọn lửa cách điệu, đốm than hồng và hoa văn thổ cẩm đỏ, hình cắt giấy phẳng trên nền kem

Người Pà Thẻn là ai, sống ở đâu?

Pà Thẻn là dân tộc ít người: Tổng điều tra dân số 1/4/2019 ghi 8.248 người. Họ còn được gọi là Pà Hưng, Pà Ửng, Mèo Lài, Mèo Đỏ, Mèo Hoa; tiếng nói thuộc nhóm ngôn ngữ Mông – Dao.

Người Pà Thẻn sống thành bản riêng ở vùng đồi núi, thung lũng quanh sông Lô. Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, họ tập trung ở các huyện Bắc Quang, Quang Bình (tỉnh Hà Giang cũ) và Chiêm Hóa, Yên Sơn, Lâm Bình (tỉnh Tuyên Quang), theo địa danh trước sắp xếp 2025. Từ năm 2025, Hà Giang nhập vào Tuyên Quang, nên lễ hội ở Tân Trịnh cũng là dịp các bản Pà Thẻn trong tỉnh gặp nhau.

Lễ nhảy lửa làm vào lúc nào?

Lễ nhảy lửa thường làm trong khoảng từ 16 tháng Mười âm lịch năm trước tới 15 tháng Giêng năm sau, lúc lúa đã vào nhà và việc đồng áng tạm nghỉ. Ở Tân Bắc (huyện Quang Bình, Hà Giang cũ, trước sắp xếp 2025), lễ được ghi nhận vào ngày 16 tháng Mười âm lịch hằng năm; lễ hội lần thứ nhất ở Tân Trịnh (5/12/2025) và lần thứ hai năm nay cũng rơi đúng ngày ấy.

Trước đó, khoảng tháng Chín âm lịch, nhiều gia đình Pà Thẻn đã cúng cơm mới ở nhà, báo tổ tiên lúa mới đã chín. Cúng cơm mới là lời cảm ơn trong từng nhà; nhảy lửa, làm khi trời tối hẳn, là lời cảm ơn chung của cả bản.

Nghi lễ diễn ra thế nào?

Lễ do thầy cúng dẫn dắt. Theo các bài mô tả ở Tân Bắc và Hồng Quang, trình tự thường gồm:

  1. Đốt lửa: một đống củi lớn được đốt từ chiều cho tới khi thành lớp than hồng.
  2. Bày lễ: gà trống, bát gạo, hương, rượu, tiền giấy; thầy cúng thắp nến, cắm hương trên mâm và dưới đất.
  3. Khấn mời: thầy cúng gõ que tre vào nhạc cụ, lắc vòng chuông, đọc bài cúng tiếng Pà Thẻn mời thần linh về.
  4. Múa cổ vũ: các cô gái mặc váy áo đỏ múa quanh sân.
  5. Nhập lễ: sau một hồi cúng dài, các chàng trai ngồi gần thầy bắt đầu run người, lắc đầu, ánh mắt đổi khác. Người Pà Thẻn tin rằng lúc ấy thần đã nhập vào họ.
  6. Nhảy lửa: từng người bước chân trần vào lớp than, dùng tay chân hất than, cho tới khi than tàn.
  7. Tiễn thần: thầy cúng làm lễ tiễn thần về trời, người tham gia vái tạ trước ban thờ.

Theo PGS.TS Đoàn Thị Mỹ Hương (Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam), xưa lễ này gắn với việc thầy cúng truyền nghề cho học trò; nay người nhảy không chỉ là học trò của thầy.

Lửa và màu đỏ có ý nghĩa gì?

Với người Pà Thẻn, lửa được coi là một vị thần, nên nhảy lửa là đón thần xuống bản chung vui. Ý nghĩa của lễ có ba lớp:

  • Tạ ơn: cảm ơn thần linh cho mùa màng tốt, người trong bản khỏe mạnh, cầu mùa sau thuận hòa.
  • Xua điều xấu: đẩy lùi ma tà, giá rét, bệnh tật lúc giao mùa.
  • Dạy lòng can đảm: lớp trẻ học vượt qua nỗi sợ trước mặt cả bản.

Màu đỏ phủ khắp trang phục phụ nữ Pà Thẻn ngày lễ, ngày cưới. Bà Hương cho rằng sắc đỏ ấy gắn với lửa và sự sống, làm không khí lễ thêm linh thiêng. Chiếc thắt lưng trắng có tám tua được giải thích là tám dòng họ Pà Thẻn.

Năm 2012, lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn ở Tân Bắc được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia; năm 2023, lễ ở xã Hồng Quang (huyện Lâm Bình, trước sắp xếp 2025) cũng được ghi danh.

Nhảy lửa của người Pà Thẻn và người Dao đỏ khác nhau thế nào?

Người Dao đỏ ở một số vùng Hà Giang cũ và Lào Cai cũ cũng nhảy lửa. Hai lễ giống nhau ở than hồng, thầy cúng, chân trần; khác ở dịp làm và cách hỏi ý thần.

Người Pà ThẻnNgười Dao đỏ
Tên gọiPò dính, lễ hội nhảy lửaLễ nhảy lửa
Dịp làmTừ 16 tháng Mười tới rằm tháng Giêng, sau vụ lúaCuối năm cũ, đầu năm mới
Người dẫnThầy cúng, có đàn, chuông, múa của các cô gáiCác thầy cúng uy tín, xin âm dương để thần lửa cho phép
Lễ vật được ghiGà trống, gạo, hương, rượu, tiền giấyGạo, gà luộc, rượu, nước, vải trắng, hương, tiền giấy, đèn nến
Ý nghĩa chínhTạ ơn mùa màng, đón thần, xua giá rétCầu năm mới yên ổn, mùa màng tốt, thể hiện sức trai

Bạn có thể hiểu gì cho nhà mình?

Nhảy lửa là một nghi lễ của cộng đồng, có thầy cúng dẫn dắt và có niềm tin riêng của người Pà Thẻn. Người xem nên coi đây là di sản để hiểu, không phải trò thử can đảm: bạn đừng tự bắt chước, kể cả ở trại hay ở sân nhà.

Cái lõi của lễ rất gần với nhà bạn: sau vụ gặt thì cảm ơn đất trời và tổ tiên, như nhiều nhà vẫn cúng ngày rằm tháng Mười. Mỗi miền gửi lời cảm ơn ấy theo một cách: bát cơm mới, mâm cỗ, hay đống lửa giữa sân bản. Muốn hiểu thêm cách người Việt thờ thần của nơi mình ở, bạn có thể đọc bài thờ thần bản địa, thần núi, thần sông.

Nếu đi xem tối 24/11, bạn đứng ở chỗ được chỉ dẫn, hỏi trước khi chụp ảnh thầy cúng và giữ im lặng lúc thầy khấn.

Những điều hay được hỏi

Người nhảy lửa có bị bỏng không?

Các bài tường thuật thường ghi người nhảy nói không thấy đau, và người Pà Thẻn giải thích rằng thần đã nhập vào họ. Đó là niềm tin trong nghi lễ, không phải điều ai cũng làm được. Người nhảy là người trong cộng đồng, được thầy cúng chuẩn bị, có cả bản đứng xem. Bạn không nên tự thử nhảy hay đi trên than.

Lễ hội nhảy lửa năm 2026 diễn ra ở đâu, khi nào?

Lễ hội Nhảy lửa của người Pà Thẻn lần thứ 2 diễn ra từ 22 đến 24/11/2026 tại xã Tân Trịnh, tỉnh Tuyên Quang. Phần nghi lễ nhảy lửa bắt đầu từ 20 giờ 10 tối 24/11, tức 16 tháng Mười âm lịch, sau các hoạt động trưng bày, trình diễn trang phục và trò chơi dân gian.

Pò dính và lễ cúng cơm mới của người Pà Thẻn khác nhau thế nào?

Cúng cơm mới làm trong từng gia đình, thường vào tháng Chín âm lịch khi lúa chín, để báo tổ tiên và thần linh rằng nhà đã có gạo mới. Pò dính là lễ chung của cả bản, làm từ tháng Mười trở đi, có thầy cúng, đống lửa và người nhảy. Cả hai đều là lời cảm ơn mùa màng.

Nguồn

  • Đoàn Thị Mỹ Hương, "Màu đỏ trên trang phục và lửa trong tục nhảy lửa: một góc nhìn bảo tồn di sản văn hóa dân tộc Pà Thẻn", Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, số 593 (2025), tr. 66-70: https://vjol.info.vn/tcvanhoanghethuat/article/view/138699
  • "Tuyên Quang lan tỏa giá trị di sản Lễ hội Nhảy lửa của người Pà Thẻn", VietnamPlus (TTXVN), 16/11/2026: https://www.vietnamplus.vn/tuyen-quang-lan-toa-gia-tri-di-san-le-hoi-nhay-lua-cua-nguoi-pa-then-post1148565.vnp
  • "Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia", Báo Nhân Dân, 27/9/2023: https://nhandan.vn/ocop/le-nhay-lua-cua-nguoi-pa-then-la-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-post774604.html
  • "Dân tộc Pà Thẻn", Báo Nhân Dân, mục 54 dân tộc: https://nhandan.vn/dan-toc/pa-then/106.html
  • "Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn lần thứ hai được ghi danh di sản văn hóa phi vật thể quốc gia", Báo Thế giới và Việt Nam, 26/9/2023: https://baoquocte.vn/le-nhay-lua-cua-nguoi-pa-then-lan-thu-hai-duoc-ghi-danh-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-243714.html
  • "Tưng bừng lễ hội Nhảy lửa của người Pà Thẻn ở Hà Giang", VOV, 15/11/2019: https://vov.vn/van-hoa-giai-tri/tung-bung-le-hoi-nhay-lua-cua-nguoi-pa-then-o-ha-giang-978679.vov
  • "Về Tuyên Quang vui hội nhảy lửa độc đáo của người Pà Thẻn", Báo Văn Hóa, 26/11/2025: https://baovanhoa.vn/dan-toc-ton-giao/ve-tuyen-quang-vui-hoi-nhay-lua-doc-dao-cua-nguoi-pa-then-183842.html
  • Phạm Nhung, Minh Ngọc, "Bảo tồn nghi lễ cúng cơm mới của dân tộc Pà Thẻn", Báo Văn Hóa, 11/10/2024: https://baovanhoa.vn/dan-toc-ton-giao/bao-ton-nghi-le-cung-com-moi-cua-dan-toc-pa-then-108058.html
  • Lê Dung, Đỗ Biên, "Kỳ bí lễ hội Nhảy lửa của người Dao đỏ", Báo Pháp Luật Việt Nam, 20/2/2021: https://baophapluat.vn/ky-bi-le-hoi-nhay-lua-cua-nguoi-dao-do-post382375.html

---

Cập nhật: 18/11/2026 · Ban biên tập Nếp Lễ

Gõ tên dịp lễ, loài hoa, lễ vật hoặc câu hỏi ngắn.