
Ngôi làng sau cổng gạch thời Mạc
Ước Lễ trước thuộc xã Tân Ước, huyện Thanh Oai, nay thuộc xã Dân Hòa. Người đến làng thường nhớ trước tiên cái cổng gạch kiểu "thượng gia hạ môn", trên là nhà, dưới là cửa, trước cổng có cây cầu gạch bắc qua con mương cũ. VietnamPlus (2026) cho biết cổng có từ thời Mạc, khoảng thế kỷ XVI đến XVII, và còn giữ được khá nguyên vẹn.
Cái cổng ấy gắn với chính câu chuyện về nghề. Các cụ trong làng kể rằng dưới thời Mạc, một cung tần quê Ước Lễ trở về xây cổng làng và dạy dân cách làm giò chả. Câu chuyện được VnExpress ghi lại năm 2014 và VietnamPlus nhắc lại năm 2023, đều là lời truyền miệng, không nêu tên bà. Vì vậy con số "500 năm" hay được nói về nghề nên hiểu là cách người làng tính theo truyền thuyết, chưa là niên đại có văn bản chứng thực.
Những người được nhắc tên trong các bài viết về làng
Báo chí nhiều năm qua đã ghi lại một số người Ước Lễ gắn bó với nghề. Nếp Lễ chỉ nhắc những gì các nguồn đã đăng, kèm năm của bài.
- Ông Nguyễn Đức Bình, được VnExpress (2014) giới thiệu là nghệ nhân giò chả của làng. Ông cũng là người nói với báo về tuổi nghề khoảng 500 năm. Đến năm 2023, trên VietnamPlus, ông nói tới mong muốn kết hợp cái cũ với cái mới và đưa khách về thăm làng.
- Ông Trang Công Trịnh, trưởng thôn Ước Lễ theo bài VnExpress năm 2014.
- Ông Nguyễn Viết Bộ, người làm giò chả trong làng, kể với VietnamPlus (2023) rằng nghề do các cụ để lại, ông cũng không biết đích xác có từ bao giờ.
- Bà Nguyễn Thị Bích, người làng, mô tả cho VietnamPlus (2023) các công đoạn làm giò.
- Ông Đặng Hồng Sơn, Chủ tịch Hiệp hội ẩm thực làng nghề giò chả Ước Lễ, theo Đại biểu Nhân dân (2026), coi việc ghi danh là vinh dự cho cộng đồng làm nghề và cũng là lời nhắc giữ di sản tốt hơn.
Tại hội nghị ngày 19/11/2026, lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội trao chứng nhận cho đại diện xã Dân Hòa và các nghệ nhân Ước Lễ.
Giò làm ra sao, xưa và nay
Theo các bài đã đọc, công việc gồm chọn thịt, pha thịt, giã, gói, luộc giò và rán chả. Thịt được chọn là thịt lợn còn tươi, còn ấm, phần mông hoặc bắp. Gia vị chính là nước mắm, cùng một chút đường, mật, muối, nêm sao cho cân.
| Ngày trước | Ngày nay | |
|---|---|---|
| Làm nhuyễn thịt | Giã bằng chày đến khi thịt dẻo quánh | Từ khoảng thập niên 1990 nhiều nơi dùng máy, chỉnh để thịt không nóng lên |
| Làm giò dai, giòn | Mật mía, có nơi thêm chút vôi ăn trầu | Phụ gia dân gian hoặc loại được phép dùng |
| Gói | Lá chuối, buộc lạt | Vẫn gói lá chuối, khác giò công nghiệp đóng khuôn |
| Dấu hiệu giò ngon | Cắt ra mặt bóng, có lỗ nhỏ đọng nước ngọt | Như cũ |
Người làm nghề tinh ý ở chỗ nhìn màu thịt đổi khi giã hay xay để biết lúc nào nêm, lúc nào dừng. Đó chính là phần "tri thức dân gian" mà hồ sơ di sản nhắc tới: thứ khó ghi thành công thức, học bằng tay và mắt bên người đi trước.
Nghề cũng từng qua những lúc khó. VnExpress (2014) kể thời bao cấp giò chả bị coi là hàng cấm buôn bán, người làng vẫn lén mang vài cân lên phố. Nhiều nhà rời làng, mở hiệu ở Hà Nội và các thành phố, nên giờ người Ước Lễ làm giò ở khắp nơi.
Hai cái Tết và hội làng Rằm tháng Giêng
Người Ước Lễ có cách giữ nếp riêng. Theo VnExpress (2014), làng ăn hai Tết: Tết Nguyên đán, rồi Rằm tháng Giêng. Lý do rất đời: những ngày giáp Tết là mùa bận nhất của người làm giò, nên đến Rằm người đi xa mới về đông đủ.
VietnamPlus (2023) cho biết dịp ấy người làng khắp nơi về tảo mộ và dự hội làng, tôn vinh Thành hoàng làng và ông tổ nghề giò chả. Như nhiều làng nghề ở đồng bằng Bắc Bộ, việc thờ tổ đi cùng việc thờ thần làng: người làm nghề nhớ ơn người dạy nghề, đồng thời nhớ mình thuộc về một làng. Các bài đã đọc chưa nêu tên vị Thành hoàng hay ngày giỗ tổ cụ thể.
Khoanh giò trên mâm cỗ nhà bạn
Sách khảo cứu về Tết cổ truyền do Lê Trung Vũ chủ biên, được VietnamPlus (2023) dẫn lại, xếp giò lụa, giò hoa vào các món truyền thống của Tết thành thị. Xưa cỗ được coi là sang thì không thể thiếu giò chả. Ngày nay giò là món ai cũng ăn được, và với nhiều nhà miền Bắc, mâm cúng gia tiên ngày Tết, ngày giỗ vẫn có một đĩa giò.
Vài điều bạn có thể để ý khi lo mâm cỗ:
- Chọn giò: cắt ra thấy mặt bóng, màu trắng ngà hơi hồng, có vài lỗ nhỏ; ngửi thơm lá chuối và nước mắm. Giò quá trắng, quá dai mà không có mùi lá thì nên hỏi kỹ người bán.
- Bày giò: nhiều nhà cắt khoanh giò thành miếng hình quạt hoặc hoa thị, xếp đĩa tròn. Cắt lúc sắp cúng để mặt giò không khô.
- Hiểu khoanh giò: đó là công giã, công gói của người làm nghề, đặt lên mâm để mời ông bà. Một đĩa giò làm cẩn thận đã đủ lòng, không cần nhiều.
- Hỏi chuyện nhà mình: trước Tết, thử hỏi ông bà ngày xưa nhà mình có tự giã giò không, mua ở đâu. Đó cũng là một mẩu chuyện truyền đời.
Những điều hay được hỏi
Làng Ước Lễ ở đâu, nghề giò chả có từ bao giờ?
Ước Lễ trước thuộc xã Tân Ước, huyện Thanh Oai, nay thuộc xã Dân Hòa, Hà Nội. Người làng thường nói nghề có khoảng 500 năm, theo lời kể về một cung tần thời Mạc về xây cổng làng và dạy nghề. Đây là truyền thuyết của làng, được báo chí ghi lại năm 2014 và 2023, chưa có văn bản xác định niên đại cụ thể.
Được ghi danh di sản phi vật thể quốc gia nghĩa là gì?
Nghề làm giò chả Ước Lễ được đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể, loại hình nghề thủ công truyền thống và tri thức dân gian. Thứ được ghi nhận là hiểu biết và kỹ năng cộng đồng làng trao truyền qua nhiều đời, không phải một nhãn hàng hay cơ sở nào.
Vì sao mâm cỗ Tết miền Bắc hay có giò lụa?
Giò lụa từ xưa là món của cỗ sang, đòi công giã, công gói kỹ, nên được nhiều nhà dành cho ngày Tết, ngày giỗ để mời ông bà. Khoanh giò cũng để được vài ngày, cắt ra là bày được ngay, hợp với mâm cúng và mâm đãi khách những ngày đầu năm.
Nguồn
- "Hà Nội có thêm 5 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia", Cổng thông tin Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 19/11/2026: https://bvhttdl.gov.vn/ha-noi-co-them-5-di-san-van-hoa-phi-vat-the-cap-quoc-gia-20260228171221460.htm
- Hoàng Lân, "Hà Nội có thêm 5 di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia", Hà Nội Mới, 19/11/2026: https://hanoimoi.vn/ha-noi-co-them-5-di-san-van-hoa-phi-vat-the-cap-quoc-gia-1766702.html
- "Hà Nội thêm 5 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia", Đại biểu Nhân dân, 19/11/2026: https://daibieunhandan.vn/ha-noi-them-5-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-10444221.html
- "Ghi danh 5 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tại Hà Nội", An ninh Thủ đô, 19/11/2026: https://anninhthudo.vn/ghi-danh-5-di-san-van-hoa-phi-vat-the-quoc-gia-tai-ha-noi-post676266.antd
- Phan Dương, "500 năm thăng trầm của giò chả Ước Lễ", VnExpress, 28/1/2014: https://vnexpress.net/500-nam-thang-tram-cua-gio-cha-uoc-le-2940035.html
- Văn Giáp, "Giữ lửa nghề giò chả theo cách riêng của người làng Ước Lễ", VietnamPlus (TTXVN), 22/1/2023: https://www.vietnamplus.vn/giu-lua-nghe-gio-cha-theo-cach-rieng-cua-nguoi-lang-voc-l%e1%bb%85/842480.vnp
- "Cổng làng Ước Lễ, dấu ấn hơn 5 thế kỷ của một làng cổ Hà Nội", VietnamPlus, 24/7/2026: https://www.vietnamplus.vn/cong-lang-uoc-le-dau-an-hon-5-the-ky-cua-mot-lang-co-ha-noi-post1125996.vnp
- "Giò, mỹ vị ngày xuân", VnExpress (theo Bếp Gia Đình): https://vnexpress.net/gio-my-vi-ngay-xuan-2342552.html
---
Cập nhật: 21/11/2026 · Ban biên tập Nếp Lễ